Cruquius gemaal, icoon van de Nederlandse industriële geschiedenis

Industrieel erfgoed weerspiegelt strijd tegen het water

Als je als architectuurfotograaf industrieel erfgoed fotografeert weet je in ieder geval dat je een verhaal vertelt. Bij het Cruquius gemaal geldt dat misschien nog wel meer dan ‘normaal’. Een belangrijk deel van de Nederlandse geschiedenis, de strijd met water, wordt in dit gemaal samengebald.

De grootste stoommachine ter wereld, het Cruquius gemaal dat werd gebruikt om het Haarlemmermeer leeg te pompen | largest steam engine in the world, the Cruquius pumping station, used for emptying the Haarlem lake in the Netherlands

Drooglegging Haarlemmermeer

Bij het Haarlemmermeer was het gevecht met het water er een op het randje. Sinds 1700 was dat meer steeds groter geworden, waarna het begin van de jaren 1800 het dorp Aalsmeer tot op tientallen meters naderde. Om verdrinking van dit dorp te voorkomen, initieerde Koning Willem I de drooglegging van het Haarlemmermeer. Daarvoor werden drie stoomgemalen gebouwd, die de namen droegen van beroemde waterstaatkundigen: Leeghwater, Lijnden en Cruquius. Deze gemalen werden ingezet om het Haarlemmermeer leeg te pompen: "Gezamenlijk pompten de drie stoomgemalen ruim 800 miljoen kubieke meter water weg in drie jaar tijd. Dat is evenveel als het huidige jaarlijkse watergebruik van alle Nederlandse huishoudens bij elkaar."

Hydraulische bediening vervangt kolen

Het Cruquius gemaal is dus een van de drie machines die tussen 1849 en 1852 het Haarlemmermeer leeg pompten. De originele pompinstallatie van het Cruquius gemaal is nu een museum en de pomp functioneert nog steeds. Weliswaar worden er geen kolen meer gebruikt om hem aan de praat te krijgen, hij wordt nu hydraulisch bediend, maar in essentie doet de machine nog steeds wat hij 165 jaar geleden moest doen: water pompen. Kijk maar:

Grootste stoommachine ter wereld

De Cruquius is niet zo maar een gemaal. Het is de grootste stoommachine ter wereld ooit gebouwd. De cilinder heeft een doorsnede van meer dan 3,5 meter. Er zijn acht armen die naar buiten steken en waaraan de waterpompen bevestigd zijn. Elke arm weegt maar liefst 10.000 kilo. Iedere slag verplaatsten zij samen 64.000 liter water, en met vijf slagen per minuut werden er dus iedere minuut 320.000 liter water weggepompt. Dit historische gemaal is een van eerste industriemonumenten ter wereld en opgenomen in de route van het europees industrieel erfgoed.

Neogotische buitenkant

De kracht van het gemaal is dus indrukwekkend, maar er is ook veel aandacht geschonken aan de buitenkant. Het is een "neogotische gebouw met elementen die typerend zijn voor deze stijl, zoals kantelen, zware steunberen, spitsbogen en rijk geornamenteerd traceerwerk. Ook binnen zijn neogotische elementen te vinden, zoals versierde gietijzeren trappen en pilaren.” (Bron: Wikipedia). 

Serie beschikbaar bij Hollandse Hoogte

De foto’s die getoond worden in dit blog, en nog enkele meer, zijn beschikbaar via Hollandse Hoogte en Offset.

Interesse in een fotoserie als deze?

Uw ruimte op een creatieve manier in beeld? Dat kan! Neem gerust contact met mij op voor vrijblijvende informatie. 

Hoe mij te volgen

Als je geïnteresseerd bent in mijn werk, en in updates van dit blog, ben ik natuurlijk te volgen via de social media als LinkedInFacebook en Twitter.